Juridisch kader en praktijkadvies voor zorgverleners
Steeds meer zorgverleners overwegen het aanrekenen van een no show fee – een verzuimvergoeding – wanneer een patiënt niet komt opdagen op een geplande consultatie. Hoewel dit op het eerste gezicht logisch lijkt, is het juridisch kader complex en onderhevig aan strikte voorwaarden. Als advocaten gespecialiseerd in de begeleiding van artsen en zorginstellingen, willen we met dit artikel duidelijkheid scheppen over wat mag, wat niet mag, en hoe u zich als zorgverlener juridisch correct opstelt.
Wanneer is een no show fee toegestaan?
Een no show fee is in beginsel toelaatbaar, maar enkel onder de volgende voorwaarden:
- Geldige behandelovereenkomst: er moet een duidelijke afspraak zijn tussen arts en patiënt, waarbij de patiënt vooraf geïnformeerd werd over het no-showbeding en dit heeft aanvaard.
- Fout van de patiënt: de patiënt moet effectief in gebreke blijven, bijvoorbeeld door niet of laattijdig te annuleren.
- Schade voor de zorgverlener: er moet aantoonbare schade zijn, zoals verlies van inkomsten of tijd.
- Evenredigheid en wederkerigheid: het bedrag mag niet buitensporig zijn en moet in verhouding staan tot het gemiste honorarium. Er moet ook een gelijkaardige regeling bestaan voor tekortkomingen van de zorgverlener.
- Informatieplicht: de patiënt moet vooraf geïnformeerd zijn over de financiële gevolgen van een no show.
Consumentenbescherming onder het Wetboek Economisch Recht (WER)
De patiënt wordt juridisch beschouwd als consument, en de zorgverlener als onderneming. Dit betekent dat het Wetboek Economisch Recht van toepassing is.
Enkele belangrijke aandachtspunten:
- Een forfaitaire vergoeding mag niet kennelijk onevenredig zijn.
- De wederkerigheid moet gewaarborgd zijn: als de patiënt moet betalen bij afwezigheid, moet ook de zorgverlener een regeling voorzien bij eigen tekortkoming.
- De rechter kan het bedrag niet matigen, maar wel het beding volledig nietig verklaren als het disproportioneel is.
Affichage in de wachtzaal, duidelijke meldingen in online-afsprakensystemen of berichten aan de patiënt kunnen volstaan als bewijs van kennisname. Een loutere vermelding op een algemene website of een telefonische afspraak zonder voorafgaande melding is onvoldoende.
Rechtspraak: het bewijs is cruciaal
De rechtspraak toont een gemengd beeld: sommige vorderingen worden toegekend, andere afgewezen, afhankelijk van het bewijs en de proportionaliteit van de vergoeding.
- Toewijzing: wanneer de patiënt vooraf duidelijk geïnformeerd werd (bv. via afsprakenkaartje, pop-up bij online boeking).
- Afwijzing: bij gebrek aan bewijs van kennisname of bij een buitensporige vergoeding zonder aantoonbare schade.
- Tuchtzaken: tonen aan dat een no show fee niet mag dienen als sanctie, maar als compensatie voor reële schade.
Informatieplichten in de zorgcontext
Naast het contractuele en economische recht gelden ook specifieke regels uit de Wet Patiëntenrechten en de GVU-wet:
- Artikel 8 Wet Patiëntenrechten: verplicht zorgverleners om patiënten vooraf te informeren over de financiële gevolgen van een tussenkomst.
- Artikel 73 GVU-wet: verplicht duidelijke communicatie over conventiestatus (toetreding tot akkoorden).
- In ziekenhuiscontext moeten voorschotten en opnameverklaringen beantwoorden aan de geldigheidsvoorwaarden van de no show fee.
Conclusie: juridisch correct handelen is essentieel
Een no show fee kan een legitiem middel zijn om schade te compenseren, maar enkel als ze juridisch correct is ingebed. Zorgverleners doen er goed aan om:
- Duidelijke communicatie te voorzien bij het maken van afspraken;
- Bewijs te bewaren van kennisname en aanvaarding door de patiënt;
- Evenredige en wederkerige bedingen op te nemen;
- Advies in te winnen bij een gespecialiseerde advocaat bij twijfel of conflict.
Als advocaten staan wij klaar om artsen en zorginstellingen te begeleiden bij het opstellen van geldige no show clausules en bijstand te verlenen in geval van betwisting.
